نمىتوان براى موجود مطلق علتى يافت و لهذا برهان لمّى در فلسفه راه ندارد . همه براهين فلسفه انّى هستند . البته برهان انّ دو نوع است : 1 - برهان انّى كه از معلول به علت پى مىبريم كه به آن « دليل » نيز مىگويند . اين نوع برهان مفيد يقين نيست ، از اين‌رو در فلسفه كه در جستجوى يقين است به‌كار نمىآيد . 2 - برهان انّى كه از لازمى به لازم ديگر پى مىبريم و به آن « انّ مطلق » مىگويند . اين نوع برهان مفيد يقين است و در فلسفه از آن استفاده مىشود ؛ يعنى ، از يكى از لوازم عام موجود مطلق به لازم ديگر پى مىبرند : و خامسا انّ كون موضوعها اعمّ الاشياء يوجب ان لا يكون معلولا لشىء خارج منه ، اذ لا خارج هناك فلا علّة له . فالبراهين المستعملة فيها ليست ببراهين لميّة . و امّا برهان الانّ فقد تحقّق فى كتاب البرهان من المنطق انّ السلوك من المعلول الى العلّة لا يفيد يقينا ، فلا يبقى للبحث الفلسفىّ الّا برهان الانّ الذى يعتمد فيه على الملازمات العامّة ، فيسلك فيه من احد المتلازمين العامّين الى الاخر . 1 - 5 - 6 : اشكال مطابق آنچه در كتب مهم منطق ، مانند برهان شفا « 1 » و اساس الاقتباس « 2 » ، آمده است ، در هر برهانى حد وسط ضرورتا علت ثبوت اكبر است براى اصغر در ذهن . در پاره‌اى از براهين ، علاوه بر اين ، حد وسط علت « ثبوت خارجى اكبر براى اصغر » نيز هست ؛ چنين براهينى را « لمّ » مىگويند . در غير اين صورت ، برهان را « انّ » مىگويند . در برهان انّ حد وسط در خارج يا معلول « ثبوت اكبر براى اصغر » است ، كه به چنين برهانى « دليل » نيز مىگويند ، و يا هردو معلول علت ثالثى هستند ؛ يعنى ، در خارج حد وسط و « ثبوت اكبر براى اصغر » متلازم‌اند ؛ اين قسم برهان نام خاصى ندارد و به آن « انّ » مىگويند مطلقا و بدون افزودن قيدى . از اين پس جهت سهولت اشاره ، ما با تعبير « انّ مطلق » از آن ياد مىكنيم . در هرحال ، در بين براهين فوق ، برهان لمّ و انّ مطلق مفيد يقين‌اند ولى دليل مفيد يقين نيست . در اين‌باره ، توجه به نكات زير لازم است :

--> ( 1 ) - الشفاء ، المنطق ، ج 3 ، ص 78 . ( 2 ) - اساس الاقتباس ، ص 360 .